Komercjalizacja badań

Komercjalizacja badań naukowych w Polsce i na świecie

Współpraca środowiska nauki i biznesu nabiera niebagatelnego znaczenia dla rozwoju gospodarczego kraju. Wpływ owej współpracy poprzez wykorzystywanie wyników badań w działalności gospodarczej istotny jest z uwagi na podnoszenie konkurencyjności przedsiębiorstw, również na arenie międzynarodowej i tworzenie nowych miejsc pracy. Uczelnie zatem coraz częściej są postrzegane jako katalizator rozwoju gospodarczego poprzez zbliżenie do środowiska biznesu. W związku z faktem, iż Komisja Europejska oraz władze poszczególnych krajów członkowskich uznały rozwój współpracy środowisk nauki i biznesu za priorytet, Idea Gospodarki Opartej na Wiedzy zaczyna być urzeczywistniana.

Komercjalizacja badań dokonywana przez absolwentów, doktorantów i pracowników naukowych uczelni wyższych powinna być poprzedzona uregulowaniem kwestii związanych z prawem własności intelektualnej powstałej w ramach podjętych badań naukowych oraz uzyskaniem odpowiedniej ochrony prawnej. Istotne jest również podjecie decyzji w zakresie drogi komercjalizacji, czyli modelu współpracy z partnerami biznesowymi. Droga komercjalizacji, w zależności od stawianych celów, możliwości finansowych oraz rodzaju posiadanych wyników prac badawczych, może być następująca:

a) sprzedaż bądź przekazanie praw autorskich,

b) sprzedaż licencji w zakresie wykorzystywania posiadanych wyników prac naukowych,

c) komercjalizacja wyników badań poprzez założenie własnej firmy, inaczej wniesienie wyników prac badawczych i rozwojowych do spółki.

Współpraca naukowców z biznesem najczęściej odbywa się z wykorzystaniem komercjalizacji poprzez licencjonowanie dostępu do efektów prac naukowych. Głównymi przesłankami do stosowania tego rozwiązania z perspektywy naukowca są zarówno możliwość szybkiego uzyskiwania finansowania na kontynuację badań, jak również przeniesienie części ryzyka komercjalizacji wyników na partnera biznesowego. Z perspektywy przedsiębiorstwa – w zależności od rodzaju umowy licencyjnej pozwalającej na nabycie wyłącznego bądź niewyłącznego prawa do wykorzystywania efektów prac naukowych – możliwe jest uzyskanie przewagi konkurencyjnej. Sposobem na komercjalizację badań jest również założenie przez naukowców własnych przedsiębiorstw. Pierwsza możliwość to spółki spin-off, które powstały w drodze uniezależnienia i usamodzielnienia się pracownika lub pracowników jednostki badawczej, szkoły wyższej czy też innego ośrodka naukowego bez wykorzystywania zasobów jednostki macierzystej. Druga możliwość to założenie spółki spin-out, będącymi są nowymi przedsiębiorstwami, które w przeciwieństwie do przedsięwzięć spin-off, są trwale powiązane z macierzystą jednostką naukową na poziomie operacyjnym lub kapitałowym.

Obserwacja doświadczeń międzynarodowych jest dowodem na to, iż współpraca środowisk nauki i biznesu przynosi wiele korzyści zarówno przedstawicielom nauki, przedsiębiorstwom oraz gospodarce. W Polsce nakłady na działalność badawczo-rozwojową są prawie 7 razy niższe niż w krajach należących do Unii Europejskiej. W 2007 roku Polska znalazła się dopiero na 21. miejscu wśród krajów o najwyższym stopniu innowacyjności w Unii Europejskiej. Niska pozycja ma swoje podstawy w stosunkowo słabej współpracy środowisk naukowych i biznesowych, a co za tym idzie w niskiej konkurencyjności przedsiębiorstw i poszczególnych segmentów polskiej gospodarki.

Rocznie wszystkie polskie uczelnie na sprzedaży efektów swoich prac badawczo-rozwojowych zarabiają dziś jedynie blisko 100 milionów dolarów – to mniej niż przychód jednego amerykańskiego uniwersytetu. University of Columbia w 2009 r. dzięki efektom prac swoich zespołów naukowych uzyskał aż 143 miliony dolarów. Brytyjskie uczelnie na swoich badaniach i odkryciach uzyskują nierzadko więcej niż roczne nakłady polskiego państwa na badania i rozwój. Na konferencji pt. „Komercjalizacja badań napędza gospodarkę” prof. Kudrycka podkreślała, iż „Komercjalizacja to także droga do zwiększania nakładów na kolejne badania naukowe. W Polsce udział pozabudżetowych środków w finansowaniu badań wciąż jest znikomy, komercjalizacja sprawia, że nauka może zarabiać na rzecz rozwoju nauki”.

W ramach raportu pn. „Najlepsze praktyki w zakresie współpracy ośrodków naukowych i biznesu przy wykorzystaniu środków z UE”, za pośrednictwem Fundacji Aurea Mediocritas przy wsparciu finansowym ze środków UE w ramach Programu Operacyjnego Pomoc Techniczna, przedstawiono wyniki badań w zakresie współpracy środowiska nauki i biznesu w Polsce. Poniżej przedstawione zostaną najważniejsze wnioski.

Blisko 57% jednostek naukowo-badawczych wskazało, że nawiązało bądź próbowało nawiązać współpracę z przedsiębiorcami w celu komercjalizacji badań. Po zadaniu tego samego pytania przedsiębiorcom około 41% z nich odpowiedziało twierdząco. Należy zaznaczyć, że analiza doświadczeń międzynarodowych w tym zakresie wskazuje na występowanie dużych barier w podejmowaniu działalności gospodarczej w Polsce. Wyniki przeprowadzonych badań ankietowych dotyczących współpracy uczelni wyższych i biznesu na arenie międzynarodowej wskazują, że minimum 75-80% ośrodków naukowych i przedsiębiorstw podejmowało w przeszłości taką współpracę.

Poniższy wykres przedstawia najważniejsze bariery dla współpracy pomiędzy środowiskiem nauki a biznesu wskazywane zarówno przez naukowców, jaki i przedsiębiorców.

Źródło: Najlepsze praktyki w zakresie współpracy ośrodków naukowych i biznesu przy wykorzystaniu środków z UE, Wydawca: Fundacja Aurea Mediocritas, Warszawa 2008, artykuł dostępny pod adresem: http://www.ewaluacja.gov.pl/Wyniki/Documents/ig_024.pdf.

Główna, najistotniejsza bariera ma charakter niefinansowy, tj. niewystarczający przepływ informacji pomiędzy badanymi środowiskami (blisko 45% wskazań wśród przedsiębiorców oraz blisko 35% wskazań wśród ośrodków naukowych).

Kolejne, równoważne bariery z perspektywy przedstawicieli nauki to brak zainteresowania współpracą ze strony przedsiębiorców oraz brak systemu zachęt dla współpracy ze strony państwa. Dla obu czynników procent wskazań wyniósł blisko 20. Dla przedsiębiorców drugą co do istotności barierą jest brak finansowej opłacalności współpracy (17% wskazań wśród badanych przedsiębiorstw). Wynika z tego, że nakłady poniesione w ramach współpracy z ośrodkami naukowymi dla polskich przedsiębiorstw niejednokrotnie przewyższają potencjalne korzyści, które przedsiębiorca może uzyskać. Zapewne związane jest to przede wszystkim z dużym ryzykiem prowadzenia prac przez naukowców, czyli znaczącą niepewnością w zakresie uzyskiwanych badań naukowych, a także z trudnościami w pełnej realizacji potencjału rynkowego już opracowanych wynalazków.

Rozbieżność odpowiedzi przy wyborze czynnika pn. „nieznajomość przez środowisko naukowe realiów biznesowych” może wskazywać na fakt, iż środowisko naukowe nie zdaje sobie sprawy, że nie do końca rozumie potrzeby partnerów biznesowych oraz nie jest w stanie zrozumieć znaczących różnic w zakresie filozofii prowadzenia działalności naukowej i gospodarczej.   

Całkowite wykorzystanie zasobu współpracy środowisk nauki i biznesu w Polsce wymaga dokonania analizy doświadczeń międzynarodowych z perspektywy najlepszych praktyk dotyczących komercjalizacji wyników badań naukowych jak i systemu wsparcia dla współpracy obu środowisk. Efektywnie funkcjonujący system współpracy, w oparciu o doświadczenia międzynarodowe, posiada następującą charakterystykę:

  • otoczenie regulacyjne wspierające współpracę środowisk nauki i biznesu, 
  • jasna kwestia ochrony i kontroli nad własnością intelektualną,
  • zdywersyfikowane formy zachęt dla uniwersytetów oraz pracowników naukowych, które wspierają proces komercjalizacji wyników badań naukowych,
  • efektywny mechanizm finansowania komercjalizacji wyników badań naukowych,
  • odpowiednia struktura organizacyjna procesu komercjalizacji wyników badań naukowych.

Skuteczna współpraca środowisk nauki i biznesu pozwoli na uzyskanie większego rozwoju gospodarczego kraju, jak i przyniesie wspólne korzyści dla beneficjentów komercjalizowanego badania, czyli naukowców, przedsiębiorców oraz potencjalnych użytkowników wprowadzanych innowacji. Aktualnie przychody z badań naukowych pozostają na bardzo niskim poziomie. Jeśli chodzi o uczelnie publiczne, to sprzedaż badań naukowych oraz usług badawczych i rozwojowych stanowi tylko 17%, natomiast w przypadku uczelni niepublicznych mamy do czynienia z poziomem ledwie 4% (Ernest & Young, Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową, Diagnoza szkolnictwa wyższego 7 stycznia 2010 r.). Zatem czynniki wymienione powyżej powinny zostać uwzględnione w trakcie tworzenia systemu wsparcia dla współpracy obu środowisk w Polsce. Rozwój potencjału intelektualnego i technicznego, a także pobudzenie rozwoju gospodarczego stanowi sens istnienia i działania przedsiębiorczości akademickiej, bez względu na formę, w której może się przejawiać.

Artykuł zosłał opracowany na podstaiwie:

1. Najlepsze praktyki w zakresie współpracy ośrodków naukowych i biznesu przy wykorzystaniu środków z UE, Wydawca: Fundacja Aurea Mediocritas, Warszawa 2008, [9.02.2012],

2. Komercjalizacja badań napędza gospodarkę, [9.12.2012].

 

Powrót...