Przedsiębiorczość akademicka

Czytaj o:

Czym jest przedsiębiorczość akademicka?

Pojęcie to posiada wiele definicji, nieco inaczej jest ono rozumiane w krajach anglosaskich, a nieco inaczej w Polsce.

Zamiennie określa się je jako:

  • „przedsiębiorczość innowacyjną”;
  • „przedsiębiorczość technologiczną”;
  • „przedsiębiorczość intelektualną”.

Przedsiębiorczość akademicka

To różnego rodzaju działania uczelni wyższych, jej pracowników naukowych, doktorantów, studentów, absolwentów w celu komercjalizacji wyników ich badań naukowych, czyli w celu praktycznego wykorzystania dorobku naukowego w biznesie.

Jednym z przejawów przedsiębiorczości akademickiej są firmy  spin-off oraz spin- out.

Spin-off, spin-out

Są to innowacyjne przedsięwzięcia biznesowe podejmowane przez środowiska akademickie.

Firmy tego typu są określane także firmami odpryskowymi bądź profesorskimi.

Firmy odpryskowe spin-off

Są to przedsiębiorstwa powstałe w wyniku usamodzielnienia się pracowników jednostki macierzystej, które wykorzystują jej potencjał materialny i intelektualny i bazują na wynikach prac badawczo-rozwojowych prowadzonych w tejże jednostce.

Firmy te są zależne i powiązane kapitałowo lub operacyjnie z jednostką macierzystą (np. obsługa prawna, księgowa, w zakresie marketingu, korzystanie z kanałów dystrybucji jednostki macierzystej).

Firmy odpryskowe spin-out

Są to przedsiębiorstwa powstałe w wyniku usamodzielnienia się pracowników jednostki macierzystej, które wykorzystują jej potencjał materialny i intelektualny i bazują na wynikach prac badawczo-rozwojowych prowadzonych w tejże jednostce.

Przedsiębiorstwa tego typu są niezależne od organizacji macierzystej.

„Szare spin-off”

Termin ten używany jest do okreslania zjawiska wykorzystywania infrastruktury i własności intelektualnej uczelni (na zasadach nieuregulowanych) do celów własnej aktywności gospodarczej pracowników naukowych (w świetle prawa nie jest to naruszeniem własności intelektualnej, tylko naruszeniem etycznym).

Motywy zakładania firm odpryskowych:

  • Chęć komercjalizacji wynalazku (nowych technologii), a także wyników badań;
  • Brak zainteresowania wdrożeniem wynalazku ze strony jednostki macierzystej;
  • Brak perspektyw rozwojowych, biurokracja i brak czasu na prace badawcze w jednostce macierzystej;
  • Dostrzeżenie luki rynkowej;
  • Konkretna odpowiedź na rynkowe zapotrzebowanie.


Skąd pomysł na biznes?

  • Własna wyobraźnia - własny pomysł;
  • W wyniku prac B+R (naukowo-badawczych);
  • Analiza rynku;
  • Informacja o oczekiwaniach rynkowych;
  • Informacja o zagadnieniach technicznych i technologicznych wymagających rozwiązań;
  • Regionalne Strategie Innowacji itp.
  • Prasa specjalistyczna;
  • Imprezy handlowe;
  • Istniejące firmy;                        
  • Skopiowanie sprawdzonego pomysłu.

Bariery i ograniczenia przedsiębiorczości akademickiej:

  • Obawy przed podejmowaniem własnej działalności gospodarczej i postrzeganie pracy etatowej jako korzystniejsze rozwiązanie;
  • Dominująca rola dydaktyki, niskie zainteresowanie uczelni możliwościami rynkowymi;
  • „Ostracyzm środowiska” w społeczności akademickiej wokół kadry naukowej kontaktującej się z gospodarką;
  • Relatywnie niski poziom wiedzy i kompetencji niezbędnych do prowadzenia działalności gospodarczej;
  • Brak umiejętności zarządzania biznesowego;
  • Brak środków finansowych (brak zdolności kredytowej);
  • Niedostateczna informacja o przedsiębiorczości akademickiej i jej formach;
  • Brak jednoznacznego rozwiązania kwestii własności intelektualnej;
  • Brak znajomości prawnych uregulowań transferu wiedzy czy komercjalizacji wyników prac badawczych, prawa patentowego;
  • Brak podaży technologii na uczelniach – wyniki badawcze niezmiernie rzadko mają charakter rozwiązań technologicznych nadających się do bezpośredniego wdrożenia;
  • Obawa przed poniesieniem przez nowe rozwiązanie bądź technologię porażki na rynku komercyjnym.

Przedsiębiorczość akademicka:

  • przedsiębiorcza uczelnia;
  • przedsiębiorczy profesor;
  • przedsiębiorczy student.

Czytaj dalej...

 

Spin-off w USA

W Stanach Zjednoczonych istnieje wiele sposobów powołania firmy typu spin-off. Zwykle akademickie spin-off powstają z inicjatywy przedsiębiorczych naukowców, którzy pragną komercjalizacji wyników swych badań. Akademickie spin-off mogą też być powołane przez fundusze powiernicze firm specjalizujących się w dziedzinie technologii. Niektóre uczelnie mają nawet swoje własne fundusze powiernicze współpracujące z ich biurem transferu technologii w celu wsparcia przedsiębiorczości akademickiej i procesu tworzenia akademickich spin-off. Akademickie spin-off powstają też z inicjatywy przedsiębiorców bądź aniołów biznesu mających bliskie powiązania z samym twórcą technologii. Natomiast macierzyste uniwersytety wspierają takie inicjatywy programem pomocy merytorycznej. Wiele uniwersytetów prowadzi ciągłą współpracę z lokalnymi szkołami biznesu, w których studenci podyplomowi w oparciu o żywe technologie tworzą gotowe do wdrożenia biznesplany. Twórcy najlepszych z nich tworzą prawdziwe firmy w oparciu o akademickie innowacje.

Czytaj dalej...

Przedsiębiorczość akademicka na świecie

Wśród krajów Unii Europejskiej stosujących politykę wspierania tworzenia firm akademickich jako dobry przykład należy wskazać Finlandię. Wiąże się to przynajmniej  z kilkoma kwestiami: wysokimi nakładami na B+R (prace naukowo-badawcze), zarówno publiczne jak i prywatne, szeroką współpracą między instytucjami związanymi z transferem technologii – uczelniami, instytucjami naukowymi, centrami technologicznymi – a inwestorami (jednostkami oferującymi kapitał). Sprzyjające uwarunkowania dla przedsiębiorczości akademickiej przez odpowiednią politykę państwa umożliwiły powstanie takich przedsiębiorstw z obszaru nanotechnologii, jak: Genano, KSV instruments, Nanolab Systems.

W USA decydujące znaczenie w kwestii wzmocnienia powiązania badań naukowych z potrzebami rynku i tym samym zwiększenia efektywności wdrożeń odgrywa ustawa Bayh-Dole’a z 1980 roku, która pozwoliła na rozwój przedsiębiorczości akademickiej. Technologie wypracowane na uniwersytetach w USA często bywają podstawą do rozpoczęcia nowej działalności, która jednak wymaga znalezienia przedsiębiorców oraz kapitału startowego. Najczęściej w ciągu pierwszego roku jest przeprowadzane sprawdzenie technicznej wykonalności oraz potencjału rynkowego. W momencie, kiedy zostanie potwierdzona słuszność danego przedsięwzięcia, firma wchodzi w stadium rozwoju i może znaleźć inne źródła finansowania, np. w latach 1980-2003 w USA powstało 4,5 tysiąca spółek bazujących na technologiach transferowanych z uczelni i instytutów badawczych, spośród których w dalszym ciągu na rynku utrzymuje się około 60%. Przykładami firm z USA, które powstały w ramach przedsiębiorczości akademickiej, są: Genentech - biotechnologia, Google – informatyka, Intel – informatyka. Warto podkreślić, że oprócz stworzenia uwarunkowań prawnych dla przedsiębiorczości akademickiej w USA, istotne znaczenie miał też aspekt nawiązania ścisłej współpracy pomiędzy światem nauki a światem przemysłu.

Przedsiębiorczość akademicka w Polsce i na świecie

Zgodnie z opinią znacznej części ekonomistów, w kolejnych latach tempo rozwoju gospodarczego krajów rozwiniętych oraz ich poszczególnych regionów będzie uzależnione w znacznym stopniu od przejawów przedsiębiorczości młodego pokolenia, czyli ich umiejętności i determinacji do podejmowania własnej działalności gospodarczej, w szczególności do tworzenia start-up-ów technologicznych – przedsiębiorstw, które funkcjonują w oparciu o innowacyjne pomysły i rozwiązania. Procesy, które zachodzą w krajach wysokorozwiniętych wskazują, że to właśnie tego typu przedsiębiorstwa przyczyniają się szczególnie do powstawania nowych miejsc pracy i powiększania wartości wytwarzanych dóbr i usług. Fundament niemieckiej gospodarki tworzy tysiące małych i średnich, relatywnie „młodych” przedsiębiorstw. Imponujący rozwój gospodarki Izraela wynika przede wszystkim z powstawania dużej liczby start-up-ów technologicznych, z pośród których wiele z powodzeniem podbija światowe rynki.

Czytaj dalej...

Firmy spin-off i spin-out

Od kilku lat coraz większym zainteresowaniem wśród polityków, władz wyższych uczelni i mediów cieszą się spółki typu spin-off, spin-out. Są one jednym z aktywnych mechanizmów komercjalizacji oraz transferu technologii. Zgodnie ze swoją definicją, przedsiębiorstwo spin-off to nowopowstające przedsiębiorstwo, założone przez co najmniej jednego pracownika instytucji naukowej lub badawczej w stopniu naukowym co najmniej doktora. Przedsiębiorstwo spin-off może także zostać założone przez studenta lub absolwenta w celu komercyjnego wykorzystania nowoczesnych rozwiązań z zakresu wiedzy lub technologii. Przybiera ono najczęściej postać struktury uzależnionej organizacyjnie, formalno-prawnie lub finansowo od instytucji (najczęściej uczelni) macierzystej. Przedsiębiorstwo spin-out różni się tylko i wyłącznie tym, iż jest zwykle autonomiczne pod względem organizacyjnym w stosunku do jednostki macierzystej (np. uczelni), a także posiada niezależne źródła finansowania.

W związku z tym, że działalność ta prowadzona jest we współpracy z uczelnią, stąd firmy te nazywa się spółkami odpryskowymi (z ang. spin-off – spółka wydzielona). Typowa spółka spin-off(out) to taka, której produkty stworzono na bazie innowacyjnej (najczęściej chronionej) technologii lub wynalazku. W spółkach takich udziały posiada naukowiec (naukowcy) z danej uczelni oraz sama uczelnia za pośrednictwem wyodrębnionego podmiotu. Bardzo często jednak spółkami spin-off(out) nazywa się również taką działalność biznesową, która wykorzystuje istniejący na uczelni potencjał intelektualny: wiedzę ekspercką, umiejętność obsługi aparatury, odkrycia i udoskonalenia lub unikatową aparaturę. Z racji, iż ogromna większość takich spin-offów działa w sektorze usług, można je nazwać spółkami usługowymi. Zasadniczą rolę w kształtowaniu i funkcjonowaniu przedsiębiorstwa spin-off odgrywa tzw. „uporządkowany status prawny innowacji”, będącej zasadniczą wartością przekazywanych technologii, jak również transparentne procedury ochrony praw patentowych oraz przestrzegania prawnie uregulowanych zasad działalności komercyjnej.

Dlaczego spiny?

Firmy spin-off i spin-out w dłuższej perspektywie są najbardziej dochodową drogą komercjalizacji myśli naukowej. Wartość opracowanej technologii, która staje się podstawą stworzenia firmy jest o wiele większa niż sprzedaż samego pomysłu lub udzielenie licencji.
 

Zalety firmy spin-off:

  • Wyodrębnienie tematyki rynkowej ze struktury badawczej;
  • Łatwość prowadzenia biznesu;
  • Przejrzystość struktur i strumieni finansowych;
  • Wsparcie uczelni, co wiąże się ze zmniejszonym ryzykiem zminimalizowanym poprzez swoiste gwarancje leżące po stronie zaangażowanych w przedsięwzięcie ekspertów danej dziedziny, a więc większą stabilizację.    
     

Zalety firmy spin-out:  

  • Płynne przeniesienie wiedzy i całego „know-how” oraz praw własności związanych z eksploatacją technologii na podmiot gospodarczy, stwarzające dogodne warunki dla inwestycji kapitałowych w to przedsięwzięcie i tym samym dla szybkiego rozwoju przedsiębiorstwa;                                    
  • Możliwość samodzielnego działania.

Warunki założenia spin-off lub spin-out:

  • rynkowa wartość projektu,
  • biznesowe aspiracje wynalazców,
  • determinacja w osiągnięciu celu oraz podjęcie osobistego ryzyka przez twórców przedsięwzięcia,
  • wola działania zgodnie z regulacjami dot. podmiotów gospodarczych,
  • właściwe zabezpieczenie praw twórców (właścicieli praw).